İnsanların teknolojiye değil, teknolojinin insanlara uyum sağlaması gerektiği düşüncesi günden güne artarak kullanıcı merkezli tasarımları ön plana getirmektedir. Bu sebeple, web sitelerinde kullanılabilirlik araştırmaları, kullanıcı deneyimi tasarımı ve göz izleme ile ilgili konular dikkat çekmektedir. Bu konuların dikkat çekmesi, her geçen gün bu alanda yapılan çalışmaları artırıyor, böylece, internet üzerinden daha fazla bilgilendirme içerikli sunumlara ulaşabiliyoruz. Bu yazımızda, sizler için slideshare.net’den derlediğimiz sunumları 3 ana tema altında toplanıyor: kullanıcı deneyiminde ve tasarımında dikkat edilecek hususlar, websitesi kullanılabilirliğinde hesaba katılan psikolojik unsurlar ve göz izleme ile arayüz tasarımlarının incelenmesi.

1. “Kullanıcı deneyimi ve tasarımında dikkat edilecek hususlar” konulu sunumlar

Kullanıcı deneyimi tasarımında en yaygın 10 yanılgı başlıklı sunum, deneyim tasarımındaki yanılgılara dikkat çekmek ve bu yanılgılardan tasarımcıların nasıl kurtulabileceğini anlatmak amacıyla hazırlanmıştır. Temel olarak kullanıcı deneyimi tasarımının

• Kullanıcı arayüz tasarımıyla karıştırılmaması gerektiğini,
• Süreç içinde tek bir basamak olmadığını,
• Sadece teknolojiyle değil hareketlerle de ilişkili olduğunu,
• Sadece kullanılabilirlikle ilişkili olmadığını,
• Sadece kullanıcıyla ilgili olmadığını,
• Masraflı değil esnek bir iş olduğunu,
• Kolay değil dengeleyici bir iş olduğunu,
• Tek bir insanın ya da birimin değil, bir kültürün görevi olduğunu,
• Tek başına değil ortaklaşa işleyen bir disiplin olduğunu,
• Bir seçenek değil kurtarış olduğunu vurgulayan bir sunumdur.

Kullanıcı deneyimi için 10 emir dikkatleri üzerine toplayan diğer bir sunum. Kullanıcı deneyiminde dikkat edilmesi gereken hususları 10 maddeyle toplamış:

• Kullanıcı her zaman doğrudur.
• Kullanıcıyı anlayın.
• Çözüm bulmadan önce tüm problemleri anlayın ve tanımlayın.
• Biçim işlevi izler.
• İçerik kraldır.
• Taklit etmeyin, yenilik getirin.
• Herkes için erişilebilir kılın.
• Tasarlamadan önce planlayın.
• Amacı anlayın.
• Başarısızlıktan öğrenin.

Web Erişilebilirliği ve Yaşlı Nesil başlıklı sunumda bulunan herkes için erişilebilir kılın ifadesi, web tasarımlarında da büyük önem taşımaktadır. Tam da bu noktada, dünya genelindeki insanların dikkatini çeken başka bir sunumun da “yaşlı insanlar ve web erişilebilirliği” başlıklı sunumu olduğunu farkettik.
Sunumda, insan bilgisayar etkileşimi ve bilişsel bilimler alanında yapılan çalışmaların bütünleşerek, yaşlı popülasyonun web erişilebilirliğini sağlayabilecek, kolaylaştırabilecek bulguların bulunmasına öncülük ettiği belirtilmiştir.

2. “Websitesi kullanılabilirliğinde hesaba katılan psikolojik unsurlar” konulu sunum

“Etkileşim Tasarımı ve Psikoloji” başlıklı sunum ise, etkileşim tasarımının psikolojik boyutlarını incelemiştir. Bu sunum size, hareket, algı, dil, hafıza ve düşünmeyi işin içine katarak kullanıcılarınıza yönelik daha iyi tasarımları nasıl oluşturacağınızı gösterebilir.

3. “Göz izleme ile arayüz tasarımlarının incelenmesi” konulu sunum

Kullanıcı deneyimi araştırmalarında göz izleme sunumu, göz izlemenin kullanıcı deneyimlerinde nasıl kullandığını, hangi metodların kullanılmasının daha etkili sonuçları açığa çıkaracağını anlatmaktadır. “Bir göz-izleme laboratuvarı kurulumu nasıl olmalı?”, “Göz-izleme kullanıcı deneyimi tasarımının neresindedir?”, “Göz izleme kullanılabilirlik testlerine nasıl yardımcı olabilir?” gibi sorulara yanıt bulabilirsiniz. Mutlaka incelemenizi önerdiğimiz etkili bir sunum:

Paylaştığımız bu sunumlara ek olarak, paylaşmaya değer bulduğumuz sunumları her ay hazırladığımız kullanılabilirlik bülteninde ve kaynaklar kısmında sizlerle paylaşıyoruz.
www.userspots.com/bulten
www.userspots.com/kaynaklar/

Online olarak alış veriş yaparken muhtemelen hepimiz alternatif ürünler, fiyatlar , teknik özellikler ve daha fazlası hakkında ince eleyip sık dokuyarak bir araştırma yapıyoruz. Biz kendimizce en iyi fiyata alabileceğimiz en uygun ürünü aldığımızı düşünürken araştırmalar gösteriyorki kullanıcılar online alış veriş yaparken mantıktan uzaklaşıyor. Aslında ne fiyatlar ne teknik özellikler ne de alternatif ürünler karar alma mekanizmamızı ürünlerin dizilişi kadar etkilemiyor.

Alexander Felfering ve ekibi tarafından yapılan Persuasive Recommendation: Serial Position Effects in Knowledge-Based Recommender Systems adlı araştırmada çadır satışı yapan bir site üzerinden dört farklı yatay dizilim ile müşterilerin davranışlarını izleyerek ürün diziliminin sipariş verme üzerindeki etkisi ölçmüştür. Araştırma sonunda en şaşırtıcı sonuç sıralamanın en başındaki ürünün diğerlerine oranla 2,5 kat daha fazla sipariş edilmesi olmuştur.Çadırların fiyatları, şekilleri, su yalıtım dereceleri ve diğer muhtemel önemli özellikleri farklı olmasına rağmen, seçim sürecini etkileyen en kritik değişken ürün sıralamasıdır. Müşterilerin bu seçimini kendimiz için bir avantaja dönüştürebilir miyiz? Cevap: evet. Örneğin en çok kar getiren veya stokta fazlasıyla bulunan ve bir an evvel eritmek istediğimiz ürünü sıralamnın üst kısmında koyarak sipariş oranını değiştirebiliriz.

Müşteri odaklı bakış açısından ise en çekici ürünü en üste koyabiliriz. Yapılan çalışmada kullanıcılardan biri performans ve fiyat bakımından en optimum seçeneğin en üste konulmasını öneriyor. E- Ticaret siteleri insan beyninin bu davranışından faydalanarak müşterilerini belli ölçülerde yönlendirebilir ve bazı ürünlerin sipariş edilme miktarlarını değiştirebilirler.

Universal McCann, Time ve Em Sense, reklamların iPad kullanıcıları üzerinde bıraktığı etkileri ölçmek üzere 180 iPad sahibini mercek altına aldı. Göz izleme teknolojisi, anketler, birebir görüşmeler ve elektroensefalografi kullanılarak yürütülen testlerin sonuçları, New York’da düzenlenen “Ad Age Media Evolved” konferansında sunuldu.

Bağlanma

İnteraktif reklamlarda bağlanma, zamana bağlı olarak değiştirilebilir. Ancak iş iPad reklamlarına geldiği zaman “bağlanma”nın yeni bir şekli karşımıza çıkıyor;

• Görsel Dikkat – Reklam fonksiyonları kullanıcının dikkatini çekme ve onlara daha çok zaman harcatma konusunda ne kadar iyi?

• Erişilebilirlik – Reklam, kullanıcıları meşgul edecek ya da onları daha ileri bir noktaya taşıyacak giriş noktaları sunuyor mu?

• Tahrik – Reklam, kullanıcıları ilk sayfasından diğer interaktif elemanlara doğru hareket etmeye sevk edecek yeteneğe sahip mi?

Bu soruları cevaplarken iPad reklamınızı fazla kompleks bir hale sokmamaya da özen gösterin. Evet, iPad pek çok interaktif fonksiyonu bulunan güzel bir platform ama çalışma, en yüksek puanı alan reklamların diğerlerine göre daha basit duran reklamlar olduğunu gösteriyor.

Kullanılabilirlik çalışmaları web sitelerini test etme ve kullanıcı deneyimi analizlerinde anahtar bir rol üstlenmekteler. Gerek göz, gerekse mouse izleme testleri şirketlere doğru ve uygulanabilir sonuçlar sunmakta. Örneğin Google, kullanıcıların varış sayfalarında (landing page) nerelere baktığını incelemek için kameralar ve özel yazılımlar eşliğinde göz izleme testleri yapıyor. Mouse izleme ise, kullanıcının göz izleme hareketlerini simüle edebilmek için mouse hareketlerinin izlenmesi yöntemine dayanılarak gerçekleştiriliyor.

Göz izleme (solda) ve mouse izleme (sağda) testi sonucu elde edilen sıcaklık haritaları.

Araştırmalar her iki test metodunun da simültane olarak uygulandığı zaman, sonuçlar arasında %84 ila %88′lik bir korelasyon olduğunu gösteriyor. Ek olarak aynı sayfa içeriğine sahip arayüzlerde mouse ve göz hareketleri nispeten aynı ritme ve odaklanmaya sahipler.

Bir Google arama sayfasında mouse’un göz hareketlerini takibi

Bütün süreçlerde olduğu gibi her metod kendine has avantaj ve dezavantajlarla birlikte geliyor;

Göz İzleme

Avantajları

• %100 kesinlik. Kullanıcıların sayfada tam olarak nereye baktıklarını görebilirsiniz.
• Kontrollü çevre. Kullanıcılar önceden belirlenmiş görevleri gerçekleştirirler. Bu yüzden neyi test edeceğinizi ve kullanıcıların hedeflerini tam olarak bilirsiniz.
• Açık diyalog. Kullanıcılar sesli düşünerek size düşüncelerini ve eleştirilerini aktarabilirler.

Dezavantajları

• Maliyet. Uzman, moderatör, kullanıcılar gibi etkenlerle artan test maliyeti.
• Sınırlı etki alanı. Kullanıcı sayısı ve çeşidi çoğu zaman sınırlı kalmakta.
• Gözlemci etkisi. Kullanıcılar izlendiklerini bildikleri için doğal davranamazlar. Hawthorne etkisinin ortaya çıkması çok muhtemeldir.

Mouse İzleme

Avantajları

• Doğal çevre. Kullanıcılar testlere evlerinin/işyerlerinin rahatlığında katılırlar.
• Gözlemci etkisi. Kullanıcının üzerinde göz izleme testlerinde olduğu gibi bir gözlemci baskısı bulunmaz.
• Global katılım. Dünyanın her tarafından katılımcılarınız olabilir. Site trafiğiniz olduğu sürece istediğiniz her an test yapabilirsiniz.
• Düşük maliyet. Göz izlemeye göre oldukça düşük maliyetlidir.

Dezavantajları

• Belirlenmemiş testler. Senaryoyu belirleyemezsiniz. Kullanıcının kendi senaryosuna uymak zorundasınız.
• Araştırma kontrolü olmaması. Testin yapıldığı çevreyi kontrol edemez ya da değiştiremezsiniz.
• Kullanıcı geri bildirimi olmaması. Kullanıcıya direkt olarak eleştirilerini ya da yaşadığı deneyimi soramazsınız.

Hangisini Kullanmalıyım?

İdeal olarak, her metodun kendine has değerli ve uygulanabilir veriler elde etmede başarılı olduğu düşünülürse, her websitesi hem göz, hem de mouse izleme tekniklerini beraber kullanmalıdır. Google tarafından yürütülen bir araştırma websiteleri kullanılabilirliğini değerlendirme ve geliştirmede her iki yöntemin de uygulanması gerektiğini ortaya koyuyor.