İsveç’de Verva adında Swedish Administrative Development Agency tarafından hazırlanmış 163 sayfalık yönergeler, detaylı bir şekilde devlet dairelerinin web servislerinin nasıl kullanıcı odaklı ve erişilebilir bir şekilde tasarlanacağını anlatıyor. İngilizceye çevrilmiş halini http://www.eutveckling.se/static/doc/swedish-guidelines-public-sector-websites.pdf adresinden indirebiliceğiniz bu dosyadaki yönergelerin içeriği aslında bütün web servislerini kapsamakta. Son hali Kasım 2006′da hazırlanmış olan bu dökümanın yeni versiyonları Verva’nın kriz nedeniyle zor günler geçirip ve kapanmak üzere olması nedeniyle çıkmayacak gibi gözüküyor.

Türkiye’de de yukarıdaki döküman kadar detaylı olmasa da Başbakanlığın Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu-Marmara Araştırma Merkezi’ne hazırlattığı Kamu Kurumları İnternet Sitesi Kılavuzu bulunuyor.

Sayfaların okunabilir olması içeriğin kullanıcılar tarafından çok daha kolay bir şekilde anlaşılması için (sayfa dilinin anlaşılır olması ile birlikte) gereken ilk şartlardandır.

Sayfa okunabilirliğinin testi kullanılabirlik testlerinin bir parçası olarak kullanıcıların test esnasında yaptığı yorumlardan ve anket sonuçlarından çıkarılabiliyor.

Sayfanın okunabilirliği konusunda kullanıcı ile test etmeden bu konuda daha önce yapılan çalışmalara bakarak da fikir sahibi olabiliyoruz. Alyson L. Hill’in yaptığı bir araştırma farklı yazı stilleri, yazının normal veya italik olması ve değişen arka plan/yazı renklerinin okunabilirliğe olan etkisini ölçmekte.

Araştırmayı anlatmadan önce bu çalışmanın 1997 yılında yapıldığını ve o günden günümüze hem kullanıcı hem de donanım anlamında fazlasıyla değişiklikler olduğunu hatırlatmakta fayda var. Şimdilik bu denli karşılaştırmaların olduğu başka bir çalışma yapılmadığı için bu araştırmayı örnek olarak veriyoruz.

Bu çalışmaya katılan deneklerden farklı yazı stilleri,biçimleri ve arka plan/yazı rengine sahip metinlerin taranması ve bu metinler içinden belirli kelimelerin bulunması isteniyor. Aşağıdaki çalışma sonuçlarının olduğu -okunması biraz zor olan-grafiği görebilirsiniz.

BK/GY (Gri üzeri siyah)
BK/W (Beyaz üzeri siyah)
GN/Y (Sarı üzeri yeşil)
R/GN (yeşil üzeri kırmız)
W/BL (mavi üzeri beyaz)
Y/BL (mavi üzeri sarı)

Grafikte Arial,Times New Roman ve Courier yazı tipi, normal ve italik yazı stili ve yukarıda belirtilen arka plan/yazı rengi kombinasyonları kullanılarak kullanıcıların reaksiyon süreleri bulunmuştur.

Grafiği yorumlamak gerekirse kullanıcıların en hızlı reaksiyonları verdiği metinler sarı arka plan üzerine yeşil ve beyaz arka plan üzerine siyah ile normal stilde yazılanlardır. Buradan bu metinlerin diğerlerine nazaran çok daha okunabilir olduğu sonucu çıkmıştır.

Araştırmanın anlatıldığı sayfa da araştırma sonucunu baz alarak sarı arka plan üzerine yeşil ile yazılmıştır.

Renk körlüğü istatistiklere göre insanların yüzde 5′ine yakınının yaşadığı bir problemdir. Bir diğer deyişle her 20 kullanıcıdan biri arayüzde bulunan bazı renkleri ayırt etmekte zorlanmaktadır.

Öncelikle renk körlüğünün en fazla görülen 3 türünden bahsedelim:

Protanopia – Protanomaly (Kırmızı Yeşil Renk Körlüğü)
Erkeklerin yüzde 1.08′i kadınların da yüzde 0.03′ü bu sorun ile karşı karşıyadır. Normal renkler ile bu rahatsızlığı olan kullanıcıların renk karşılaştırması aşağıdaki gibidir.

Deuteranopia – Deuteranomaly (Kırmızı Yeşil Renk Körlüğü)
Erkeklerin yüzde 6′sı kadınların da yüzde 0.45′i bu sorun ile karşı karşıyadır. Aşağıda renk karşılaştırmasını görebilirsiniz.

Tritanopia- Tritanomaly (Mavi Sarı Renk körlüğü)
Toplam nüfusun yüzde 1′inden daha az bir bölümünde görünen bu rahatsızlıkta aşağıdaki renk karşılaştırmasında görebileceğiniz gibi mavi ve sarı renkler karışır.

Renk Körlüğü Rahatsızlığı Olanlar Sitemizi Nasıl Görürler?

Arayüzün renk körlüğü rahatsızlığı olanlar tarafından nasıl göründüğü görmek için filtreler yaratan yazılımlar bulunmaktadır.

1. Color Oracle

Color Oracle ile ekrandaki herhangi bir bölümü seçip yukarıda bahsedilen türlere göre filtreleme yapabiliyoruz. Ya,
zılımın Windows, Mac ve Linux sürümleri mevcut ve ücretsiz.

2. ColorDoctor

Fujitsu tarafından üretilmiş olan bu yazılım ile Color Oracle gibi filtreler ekleyebileceğimiz gibi sayfanın siyah beyaz görünümü de görebilir ve bu görüntüyü farklı formatlarda (BMP, JPEG, PNG, TIFF, ve GIF) kayıt edebiliriz. Color Oracle’ın aksine sadece Windows üzerinde çalışıyor ve çalışması için Windows .NET Framework 1.1 gerekiyor.

3. Sim Daltonism

Sim Daltonism sadece Mac için üretilmiş bir yazılım olarak Mouse ile gezinilen alanlarda anlık filtreler oluşturabiliyor.

Yazılımların yanı sıra online araçlar ile de yukarıda bahsettiğimiz sonuçları elde edebiliyoruz.

Coblist ile yüklediğimiz resmin renk körlüğü rahatsızlığı olan kullanıclar tarafındand nasıl göründüğüne bakabilirken, Vischeck ve Colorblind Web Page Filter ile de web sayfalarının testini yapabiliyoruz.

Color Vision da herhangi bir rengi seçip o rengin nasıl göründüğünü belirlemeye yarıyor.

Web Erişilebilirliği Nedir?

Web erişilebilirliği, web sayfalarının engelli kişiler tarafından da kullanılabilmesi anlamına gelir. Erişilebilirlik sağlandığı takdirde, engelli kişiler web sayfalarını algılayabilir, anlayabilir, sayfalar arasında dolaşabilir, sayfalar ile etkileşimde bulunabilir ve sayfalara katkı sağlayabilirler.

Web erişilebilirliği aynı zamanda engelli olmayan kişilere de, (örneğin yaşlılık sebebiyle alışkanlıkları değişen kişiler gibi) çeşitli avantajlar sağlar.

Web İçerik Erişilebilirliği Yönergeleri

Web erişilebilirliği yönergelerinin ilk versiyonu 1999 yılında W3 tarafından oluşturulmuştur. İlk versiyonun üzerinde yapılan düzenlemelerden sonra 2008 yılında 2.0 versiyonu son halini almış ve yayınlanmıştır.

Web İçerik Erişilebilirliği Yönergeleri 2.0

2.0 versiyonu dört prensip ve prensibin alt yönergelerinden oluşmaktadır.

Prensip 1: Algılanabilir – Bilgi ve Kullanıcı arayüzü bileşenleri kullanıcılara algılayabileceği şekillerde iletilmelidir.

1.1 Metin Alternatifler :Metin olmayan içerikler için metin alternatifler sağlayın. Böylece bu metinler insanların ihtiyacı olduğu biçimlere kolayca çevrilebilir olsun.

1.2 Zaman Bazlı Medya : Zaman bazlı medya (video ve ses dosyaları) içerik için alternatifler sağlayın.

1.3 Uyarlanabilirlik : İçeriği bilgi ve yapı kaybetmeden farklı yollarla (daha basit bir şablon ile örneğin) sunulabilir şekilde yaratın.

1.4 Ayırt Edilebilir : Kullacılar için içeriğin arka yüzden kolayca ayırt edilir şekilde görülebilir ve duyulabilir halde olmasını sağlayın.

Prensip 2: Kullanışlı – Kullanıcı arayüzü bileşenleri ve navigasyon kullanışlı olmalıdır.

2.1 Klavyeden Erişilebilir: Sitedeki bütün fonksiyonları klavyeden erişilebilir yapın.

2.2 Yeterli Zaman: Kullanıcılara içeriği okumaları ve kullanmaları için yeterli zaman tanıyın

2.3 Krizler: İçeriği rahatsızlığı olan kullanıcılarda krizlere yol açacak şekilde düzenlemeyin. Sitenizde hiç bir şey bir saniye içinde 3 kereden fazla yanıp sönmesin.

2.4 Gezinilebilir: Kullanıcılara sitede gezinmeleri,içerik bulmaları ve şu an nerede olduklarını bilmeleri konusunda yardımcı olacak yollar sağlayın.

Prensip 3: Anlaşılabilir- Bilgi ve Kullanıcı arayüzü işlemleri anlaşılabilir olmalıdır.

3.1 Okunabilir : Metin içeriği okunabilir ve anlaşılabilir yapın.

3.2 Tahmin Edilebilir: Web sayfalarınızı tahmin edilebilir şekilde görünmesini ve çalışmasını sağlayın.

3.3 Veri Giriş Yardımı: Kullanıcıların hatadan kaçınmaları ve hatalarını düzeltmeleri konusunda yardımcı olun.

Prensip 4: Dirençli: İçerik yardımcı teknolojilerle birlikte geniş farklılıktaki kulanıcı araçları tarafından güvenli bir şekilde yorumlanabilecek kadar dirençli olmalıdır.

4.1 Uyumluluk : Şuanki ve gelecekteki yardımcı teknolojilerel birlikte kulanıcı araçlarına olan uyumluluğu maksimum hale getirin.