Her şeyin internet üzerinden, dijital ürünlerle yapıldığı günümüzde e -kitaplar okullara kadar girdi. Kendi alanında gerçekleşen her türlü yeniliği takip etmeye çalışan Userspots ekibi de çeşitli çalışmalar yaptı ve bir e –  kitap hazırlamya karar verdi; artık bizim de bir e – kitabımız var!  Kendi deneyimlerimizi ve blog yazılarımızı harmanlayarak oluşturduğumuz bu e – kitabı göz izleme tekniği ile ilgilenenler için yayınladık. Form alanlarında kullanılabilirlikten cinsiyetin kullanılabilirlik üzerindeki etkisine, tasarımın kullanılabilirliğe etkisinden bannerlara kadar bir çok konuyu kapsayan e – kitabımızı indirebilirsiniz.

Hedef kitle göz önünde bulundurulmadan tasarlanan bir ürünün son kullanıcıya hitap ettiğini söylemek mümkün değil.  Bu durumu engellemek ve tasarımcının hayal dünyasında bir karakter oluşturmak için hazırlanmış kişilik kartlarına persona deniyor. Persona tasarım ekibine yönelik olarak, ekip dışında bulunan ve ürünün hedef kitlesini belirleyebilme yetkisine sahip kişiler tarafından oluşturulur ve ekibe sunulur.

1. The information architects tarafından hazırlanan infografik;  programcı, tasarımcı ve iş adamlarının hangi noktalarda nasıl kesiştiklerini göstermekte. Birçok alanda kesişmelerine rağmen üç meslek grubunun ortak noktası kullanıcı deneyimi.

2. Kullanıcı deneyimi sadece bu üç alanda mı kullanılmakta? Bu sorunun cevabı tabi ki hayır. Aşağıda kullanıcı deneyiminin hangi alanları kapsadığını göstermek için hazırlanmış bir başka infografik görülmektedir. Bilgi mimarisi, görsel tasarım, insan bilgisayar etkileşimi, endüstriyel tasarım, mimar , içerik oluşturama gibi bir çok alan kullanıcı deneyimi kapsamında yer almaktadır. Bu diagramı şu şekilde yorumlamakta mümkün : Oluşturmak istediğiniz bir UX ekibinde aşağıdaki disiplinlerden kişiler bulunmalı.

   

3. Kullanıcı deneyimini oluşturan alanları çok sade bir şekilde anlatan bir başka infografik de IBM tarafından hazırlanmış. Bilindiği gibi IBM’ de kullanılabilirlik çalışmalarını yürüttüğü bir kullanılabilirlik laboratuvarına sahip ve bu infografiği orda yürütülen çalışmalardan esinlenerek hazırlama ihtimalleri oldukça yüksek.

4. Peki burada gördüldüğü gibi birçok alanı kaplayan kullanıcı deneyimi nedir? Bunu açıklayan bir başka diagram ise Kenneth J. Weiss tarafından hazırlanmış. Diagrama göre işlemler meydana getirme, araştırma, yenilik yapma, yaratma, aktive etme, analiz etme ,adaptasyon, benimseme, optimizasyon , yeni fikirler ve yeniden meydana getirme sırasıyla bir halka oluştururken modası geçen, kullanım ömrü biten ürünler halkadan çıkıyor.

   

5. Veloro Studio tarafından hazırlanan ve kullanıcı deneyimini başka bir  şekilde ifade eden infografiklerden birisi de şöyle:

6. Semeatic Studios’ un kurucusu olan Peter Morville tarafından hazırlanan The UX Treasure Map ( Kullanıcı Deneyimi Hazine Haritası ) kullanıcı deneyimi ile ilgilenenlere kendi projeleri ve çevre arasında nasıl bir ilişki olduğunu ve projelerini gerçekleştirirken nasıl bir yol izlemeleri gerektiğini gösteriyor. Kullanılabilirlik analizlerin temel gerekliliklerinden  olan personalar, analizler, kullanıcı anketleri, süreçler, prototipler ve senaryolar gibi daha bir çok aşama haritada gösterilmiş.

   

7. Kullanıcı merkezli tasarım hakkında Pascal Raabe tarafından detaylı olarak hazırlanmış bir infografik de aşağıda gösterilmiştir. Bu diagramda kullanıcı merkezli tasarımın bütün fazları açıklamalı olarak gösterilmiştir. Kısaca başlıkları verecek olursak proje alanını kapsayan analiz ve planlama aşaması, kullanıcı ihtiyaçlarının belirlendiği, persona ve senaryoların hazırlandığı , ileriye dönük açıklayıcı bilgileri içeren konsept aşaması, estetik, görselleştirme  ve prototip hazırlama süreçlerini içeren tasarım aşaması, örnekleri içeren uygulama aşaması  ve her bir aşamanın kendi içinde gelişimini anlatmaktadır. Görsel olarak hazırlanan buz dağında ise kullanıcı buz dağının sadece görünen kısmını temsil etmektedir.

   

8. Dijital uygulamak için kullanılabilirlik çözümleri üreten Namahn çalışanları dijital uygulamalar için bir infografik hazırlamışlar. İnfografiklerin bize ne kadar zaman kazandırdığını bu infografik çok güzel anlatmaktadır. Şöyle ki: diagramın anlattığı bir çok bilgiyi “ kısaca” özetlemek bile mümkün değil.

   

9. Pascal Raabe kullanıcı merkezli tasarıma genel bir açı ile bakarken Amerika’ da  kullanılabilirlik üzerine çalışmalar yapan bir firma olan Experience Dynamics çalışanları tarafından hazırlanan bir başka infografik web uygulamalarının kullanılabilirliğinin nasıl işlediğini göstermektedir. Grafikte web uygulamaları, yazılım ve web sitelerinin etkileşimi gösterilmektedir.

   

10. Kullanıcı deneyimi uzmanı olan Magnus Revang tarafından hazırlanan UX Wheel ( Kullanıcı deneyimi tekeri ) üretilen bir değer üzerinden kullanıcı deneyimini anlatmış. Bu infografikte her bir özne ayrı ayrı tanımlanmış ve her birinin ortak paydaları gösterilmiş. Revang’ ın kendi tanımına göre değer , ulaşmaya çalıştığımız başarı.

    

11. Kullanıcılar ve ürün arasındaki ilişkiyi gösteren bir başka diagramda Stephen Anderson tarafından hazırlanmış. Anderson diagramında kullanıcılar, kullanıcı aktiviteleri ve bu ikisi arasında olan bağlamı anlatmış.

    

12. Birçok çalışmada bahsi geçen personalar ( kişilik kartları ) için hazırlanmış 10 adımda persona başlıklı infografik kullanılabilirlik çalışmalarının personalarla ilgili kısmını temsil ediyor.

    

İnternet kullanımının çok hızlı bir şekilde bütün kesimlere yayıldığını düşündüğümüzde üretilen web sitelerinini kullanılabilirliği çok ön plana çıkmaktadır. Belki milyonlarca kişiye ulaşan bir siteniz var ancak kimse bir türlü üyelik formunu doldurmayı başaramıyor yada sitenizde öne çıkartmak istediğiniz içeriği kimse görmüyor. Bu ve buna benzer bir çok durumu engellemek için kullanılabilirlik testleri gerçekleştiriliyor. Bu testler şu aşamalardan oluşur:

• Hedef kitlenin belirlenmesi

• Senaryoların oluşturulması

• Test Süreci

• Analiz ve raporlama süreci

Test süreci denildiğinde bir çoğumuzun aklına sadece kullanıcıların ürünle ilgili yaptıkları uygulamalar gelebilir ancak kullanıcı algısını anlamak için en az test işlemi kadar önemli olan bir başka kısmı da testten sonra yapılan anketlerdir. Yapılan anketlerin amacı kullanıcının site hakkındaki algısını anlamaktır; sistemin öğrenilebilirliği, anlaşılabilirliği, güvenilebilirliği, ihtiyaçları karşılayıp karşılamadığı gibi bir çok konuda kullanıcı beklentisinin ölçülmesidir.

Yaygın olarak uygulanan bir kaç anket olsa da aslında uzmanlarca hazırlanmış bir çok ticari anket vardır. Bunlara birkaç örnek verecek olursak;

SUMI (Software Usability Measurement Inventory ): University Collage Cork ( İrlanda ) “ İnsan Faktörleri Araştırma Grubu” tarafından hazırlanmış ticari bir ankettir. Genelde masaüstü ürünler için tasarlanmış olmakla birlikte command control application denilen krtik uygulamalar içinde kullanılabilmektedir. Sisteme dair anket soruları kullanıcılar tarafından “katılıyorum, kararsızım, katılmıyorum” şeklinde cevaplanır. Bu anket bir çok sisteme adapte edilebilmekte ve sürekli kendisini yenilemektedir. SUMI anket bir paket halinde satılmaktadır ve paket içerisinde  puanlama ve rapor oluşturma yazılımları da bulunmaktadır.

SUS ( The System Usability Scale ): SUS anket en yaygın olarak kullanılan ankettir. 1986 yılında ofis elektroniklerinini kullanılabiilirliğini ölçmek amacıyla John Brooke tarafından oluşturulmuştur. 10 sorudan oluşmaktadır ve 1 ‘ den 5’ e kadar puanlama ile yapılmaktadır. Elde edilen puanlar farklı bir sistemle toplanmakta ve elde edilen değere göre sistemle ilgili çıkarımlar yapılmaktadır. Ticari bir kaynak olmamakla birlikte değerlendirme tekniğinin doğru yapılması gerekmektedir.

QUIS ( The Questionnaire for Interaction Satisfaction ): Anket psikoloji uzmanı Kent Norman tarafından hazırlanmıştır ve son haline gelene kadar bir çok revizyondan geçmiştir. Arayüzün tasarımından diline kadar  bir çok konuda sorular içermektedir. katılmıyorum ve katılıyorum seçenekleri arasında zayıftan güçlüye doğru 10 puanlık bir skalası vardır. Ticari bir ürün olmasına rağmen bir çok sistem geliştirici tarafından kullanılmaktadır.

CSUQ ( Computer System Usability Questionnaire ): Jim Lewis tarafından hazırlanna anket 19 sorudan oluşmakta ve 1’ den 7’ ye kadar olan bir skala ile değerlendirilmektedir. Ticari bir anket değildir bu nedenle herkese açıktır.

WAMMI ( Website Analysis and Measure  Ment Inventory ): WAMMI anket yine University Collage Cork  ‘ de görev yapan Jurek Kirakowski ve kullanılabilirlik uzmanı Nigel Claridge tarafından hazırlanmış ticari bir ankettir. Anket soruları “ kesinlikle katılıyorum “ ve “ kesinlikle katılmıyorum” şeklinde caveplanır. WAMMI anket uygulanırken site sahibi WAMMI ekibi ile iletişime geçer ve anket ekip tarafından gerçekleştirilerek daha önceden yapılmış yüzlerce anket sonucu ile kıyaslanır ve karşılaştırmalı bir rapor hazırlanır. Burada ticari değeri olan bu rapordur. Anket 20 sorudan oluşmaktadır ve genelde web sitelerinin kalitesini değerlendirmek için kullanılır.

Bunlara ek olarak; WUS (Website User Satisfaciton Questionnaire ),USE , IsoNorm( Sadece Almanyada kullanılıyor) ve WEQ ( Website Evaluation Questionnaire) gibi daha bir çok anket bulunmaktadır. Bütün bu anketlerde önemli olan kısım anketin yapılması değil puanlama ve değerlendirme kısmıdır. Her bir anketin kendine özgü hesaplama yöntemleri ve analizleri vardır. Bu nedenle sistem geliştiriciler kendi sistemleri kendi kendilerine kolaylıkla analiz edemeyebilir.

Kullanılabilirlik konulu, uluslararası bir standart olan ISO 9241 kullanılabilirliği “Bir ürünün potansiyel kullanıcılar tarafından, belirli bir kullanım bağlamı içerisinde, amaçlanan kullanım hedeflerine ulaşmak için, ne derece etkin, verimli ve tatmin edici bir şekilde kullanılabilmesi”  olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımda da bahsedilen kullanıcı memnuniyetini ölçmek için vazgeçilmez bir yöntem kullanıcı anketleridir. Bu nedenle yapılan bütün kullanılabilirlik çalışmalarında anketler kullanılmaktadır. Siz de kullanılabilirlik çalışmalarınızda ürün etkinliğini ölçmek için  sisteminize en uygun anketi uygulayın, kullanıcı dostu arayüzler yaratın.