Erişilebilir web siteleri tasarlamak, üstünde gerektiği kadar durulmayan ancak oldukça önem arzeden bir konu. Özellikle erişilebilirlik hakkında hiç bir bilgisi olmayan geliştiriciler söz konusu olduğu zaman işler daha dramatik boyutlara varabiliyor. northtemple.com çoğunlukla sadece standartlardan oluşan erişilebilirlik kurallarını tasarımcıların daha kolay idrak edebileceği bir şekle sokarak bir erişilebilirlik listesi yayınlamış. Daha erişilebilir web siteleri yaratmak isteyen herkesin göz atması gereken bir kaynak olduğunu düşünüyoruz.

Mustafa Dalcı – Kullanılabilirlik Testleri

Mustafa Dalcı sunumda kullanılabilirlik testlerinin çeşitlerini anlattı. Göz izleme cihazı ile yapılan testlerde alınabilecek “İlk Bakılma Saniyeleri”, “Bakılma Sayısı” , “Bakılma Süresi”,”Görülme Oranı (%)”,”Tıklanma Sayıları”,”İlk Bakılma Süreleri”, “Bakılma Sayısı” gibi istatistiklerin yanında gerilla test, web üzerinden yapılan testler ve sezgisel analiz hakkında da bilgi verdi.

Özgür Alaz – Kullanılabilirlik ve Pazarlama

Özgür Alaz sunumunda herkesin sitenin gelirini arttırmak için trafik artışına dikkat ettiğini oysa bu konuda en etkili parametrenin dönüşüm oranı olduğundan bahsetti. Özgür Alaz’ın bunu vurgulamak için verdiği örnek şöyleydi:

“Clickz’ye göre ortalama bir e-ticaret sitesinde dönüşüm oranı ortalama %2 civarında. Trafiği %1 artan bu sitenin geliri de %1 artarken, dönüşüm oranı %1 artarsa gelirleri %50 artmış oluyor. Gelirler üzerinde en büyük etki dönüşüm oranının, dönüşüm oranındaki en büyük etki de sitenin kullanılabilirliğidir.”

Sunumda bu karşılaştırmanın yanında dönüşüm oranının düşük olmasına etki edecek 7 tavsiye de anlatıldı. Bu tavsiyeler:

1. Satın almak için site üyeliğini zorunlu kılmayın.
2.Satın alma sürecini ve siteyi iki ayrı parça olarak görmeyin
3. İnsanların kararları sanşa bırakmayın.
4. Formlara on kat daha fazla zaman ayırın.
5. Geribildirim kanalınız olsun.
6. Don’t make me think (İnsanları düşündürmeyin)
7. Kısaltın, kolaylaştırın, korkutmayın.

Hasan Yalçın – Haber Portalları ve Kullanılabilirlik

Hasan Yalçın Türkiye’de haber portallarını yaptığı hataları örnek verip yurt dışından karşılaştırmalar yaparak haber portallarının asıl amaçlarının ne olması gerektiğinden bahsetti. 98 manşete sahip haber portalı ve yaklaşık 7000 piksel boyunda anasayfa Türkiye’den gösterilen kötü örneklerden en akılda kalıcı olanlarıydı. Standartlara uymayan reklam alanları, haber değeri taşımayan galerilerin önemli haberlerden önde olması ve tüm bunlar yapılıyorken ‘Kullanıcı böyle istiyor’ bahanesine sığınılması sunumda ön plana çıkan diğer konulardı.

Ayrıca Hasan Yalçın haber sitelerinin kullanılabilir olmasının yanında erişilebilirliğinin önemli olduğu da vurguladı.

Ozan Çağlargil – Gorille 5 Dakika

Ozan Çağlargil sunumda Silverback adlı programla kısa kullanılabilirlik testlerinin nasıl yapılacağını anlattı. Starbucks’ın bu testler için uygun bir yer olduğunu belirtip tanımadığımız insanlar ile arayüzü test edip gelen geribildirimlerden arayüzü düzeltip devam etmemizin güzel bir yöntem olduğundan bahsetti. Ayrıca sunumson zamanlarda kendisinden sıkça bahsedilen put.io’nun kullanılabilirlik testi videolarını da içeriyordu.

Ozan Çağlargil ayrıca Silverback sadece Mac’de çalışan bir program iken Windows için Camtasia gibi ücretsiz bir alternatifin olduğunu belirtti.

Kerem Rezvanoğlu – Herkes İçin Web Evrensel Kullanılabilirlik ve Tasarım

Herkes İçin Web Evrensel Kullanılabilirlik ve Tasarım kitabının yazarı Kerem Rezvanoğlu sunumunda “İnsan Bilgisayar Etkileşimi” konusundaki değişimden başlayıp bu değişimin getirdiği kullanıcı çeşitliliğini anlattı. Sunumda kadın, çocuk ve yaşlı ve engelli kullanıcılar için tasarımda dikkat edilmesi gereken konular ön plandaydı. ‘Kapsayıcı bir arayüzün hedef kitlesinin erkek kullanıcılar olduğu açıktır !!!’ ifadesi ve tasarımlarda kullanılanmetaforların “Savaş” , “Spor”, ‘gol atmak’, ‘sayı yapmak’, “rekor kırmak”, “Abort”, “Kill” değişiminin gerekliliği sunumdan akla kalan önemli noktalardan bazılarıydı.

Sunum, evrensel kullanılabilirlik için ‘Destek Teknolojiler’, ‘Çok Katmanlı Arayüz Tasarımı’, ve ‘Evrensel Tasarım’ gibi 3 strateji önerisi ile son buldu.

Temel Erişilebilirlik noktaları şu şekildedir:

1. Görseller

1.1 Aktif Görseller: Her aktif görsel için alt özelliği ile bir metin alternatif oluşturulmalıdır. Buna görselden oluşan linkler, görselin içinde imagemap kullanılarak oluşturulmuş linkler veya görsellerden oluşan form elemanları da dahildir. Metin alternatif görselin fonksiyonunu, linkin gideceği yeri açıkça anlatmalıdır. Eğer görsel metinden oluşuyorsa alt özelliği de aynı metni içermelidir.

1.2. Bilgi İçerin görseller: Alt özelliği ile görsellere metin alternatif yaratılmalıdır. Alt özelliğindeki metin görselle aynı bilgiyi içermelidir. Eğer bu mümün değilse, örneğin görsel bir grafikse, görsel alt özelliği ile açıklanmalı, açıklamanın olduğu bir dosyaya link verilmeli veya görselin açıklaması longdesc özelliğine yazılmalıdır. Eğer görsel metin içeriyorsa alt özelliği aynı metni içermelidir.

1.3. Gerekli olmayan görseller: Sayfadaki her görselin bir alt özelliği olmalıdır. Eğer bir görsel herhangi bir bilgi içermiyorsa alt özelliği boş olarak kullanılabilir. Burada dikkat edilmesi gereken konu link olan bir görsel kesinlikle boş alt özelliğine sahip olmamalıdır. Eğer bir görsel metin linkse ve link verilirken açıklama eklenmişse alt etiketi boş olabilir.

2.Linkler: Linkler için ‘buraya tıklayın’ yerine link okunduğunda anlamlı olacak açıklama yazılmalıdır. Metin içinde aynı ifade ile belirtilmiş linkler aynı yere gitmelidir.

3.Doğru Kodlama: Dökümanın yapısının düzgün bir şekilde gösterilmesi amacıyla alıntılar, başlıklar ve listeler için blockquote,li,h1 gibi anlamlı html kodları kullanılmalıdır. Sadece görsel etkiler yaratmak için anlamlı html kullanımından kaçınılmalıdır.

4. Sayfa içi Navigasyon: Sayfanın ana bölümleri arasında geçişi kolaylaştıracak yöntemler sağlanmalıdır.

5.Göreceli öğeler: Sayfalardaki öğelerin boyutlarını farklı ekranlar, tarayıcılar, metin boyutu özelliklerini dikkate alarak göreceli değerler olarak belirlenmelidir.

6. CSS: Sayfa sunumu css ile oluşturulmalıdır .Tablo kullanılması pek tavsiye edilmez ama bu bir hata değildir. font ve bgcolor gibi lokal özellikler eklenmemelidir. Sayfa css dosyaları kapatıldığında da anlaşılır olmalıdır.

7.Renk: Renkli bir şekilde sunulan bilgilerin hepsinin orada renk olmadığında da görülebilir olması gerekmektedir.

8. Kontrast: Arka plan rengi ile yazı rengi arasında yeterli derecede Luminosity kontrast oranı olmalıdır. (Luminosity kontrast oranı nedir? )

9. Klavye Erişimi: Sayfanın bütün fonksiyonelliği klavye ile erişilebilir halde olmalıdır.

Renk körlüğü istatistiklere göre insanların yüzde 5′ine yakınının yaşadığı renkleri olduğundan farklı algılama problemidir.Bir diğer deyişle her 20 kullanıcıdan biri arayüzde bulunan bazı renkleri ayırt etmekte zorlanmaktadır.

Renk körlüğünün en belirgin üç çeşidi şu şekildedir:

Protanopia – Protanomaly (Kırmızı Yeşil Renk Körlüğü)
Erkeklerin yüzde 1.08′i kadınların da yüzde 0.03′ü bu sorun ile karşı karşıyadır. Normal renkler ile bu rahatsızlığı olan kullanıcıların renk karşılaştırması aşağıdaki gibidir.

Deuteranopia – Deuteranomaly (Kırmızı Yeşil Renk Körlüğü)
Erkeklerin yüzde 6’sı kadınların da yüzde 0.45′i bu sorun ile karşı karşıyadır. Aşağıda renk karşılaştırmasını görebilirsiniz.

Tritanopia- Tritanomaly (Mavi Sarı Renk körlüğü)
Toplam nüfusun yüzde 1′inden daha az bir bölümünde görünen bu rahatsızlıkta aşağıdaki renk karşılaştırmasında görebileceğiniz gibi mavi ve sarı renkler karışır.