İsveç’de Verva adında Swedish Administrative Development Agency tarafından hazırlanmış 163 sayfalık yönergeler, detaylı bir şekilde devlet dairelerinin web servislerinin nasıl kullanıcı odaklı ve erişilebilir bir şekilde tasarlanacağını anlatıyor. İngilizceye çevrilmiş halini http://www.eutveckling.se/static/doc/swedish-guidelines-public-sector-websites.pdf adresinden indirebiliceğiniz bu dosyadaki yönergelerin içeriği aslında bütün web servislerini kapsamakta. Son hali Kasım 2006′da hazırlanmış olan bu dökümanın yeni versiyonları Verva’nın kriz nedeniyle zor günler geçirip ve kapanmak üzere olması nedeniyle çıkmayacak gibi gözüküyor.

Türkiye’de de yukarıdaki döküman kadar detaylı olmasa da Başbakanlığın Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu-Marmara Araştırma Merkezi’ne hazırlattığı Kamu Kurumları İnternet Sitesi Kılavuzu bulunuyor.

Web Erişilebilirliği Nedir?

Web erişilebilirliği, web sayfalarının engelli kişiler tarafından da kullanılabilmesi anlamına gelir. Erişilebilirlik sağlandığı takdirde, engelli kişiler web sayfalarını algılayabilir, anlayabilir, sayfalar arasında dolaşabilir, sayfalar ile etkileşimde bulunabilir ve sayfalara katkı sağlayabilirler.

Web erişilebilirliği aynı zamanda engelli olmayan kişilere de, (örneğin yaşlılık sebebiyle alışkanlıkları değişen kişiler gibi) çeşitli avantajlar sağlar.

Web İçerik Erişilebilirliği Yönergeleri

Web erişilebilirliği yönergelerinin ilk versiyonu 1999 yılında W3 tarafından oluşturulmuştur. İlk versiyonun üzerinde yapılan düzenlemelerden sonra 2008 yılında 2.0 versiyonu son halini almış ve yayınlanmıştır.

Web İçerik Erişilebilirliği Yönergeleri 2.0

2.0 versiyonu dört prensip ve prensibin alt yönergelerinden oluşmaktadır.

Prensip 1: Algılanabilir – Bilgi ve Kullanıcı arayüzü bileşenleri kullanıcılara algılayabileceği şekillerde iletilmelidir.

1.1 Metin Alternatifler :Metin olmayan içerikler için metin alternatifler sağlayın. Böylece bu metinler insanların ihtiyacı olduğu biçimlere kolayca çevrilebilir olsun.

1.2 Zaman Bazlı Medya : Zaman bazlı medya (video ve ses dosyaları) içerik için alternatifler sağlayın.

1.3 Uyarlanabilirlik : İçeriği bilgi ve yapı kaybetmeden farklı yollarla (daha basit bir şablon ile örneğin) sunulabilir şekilde yaratın.

1.4 Ayırt Edilebilir : Kullacılar için içeriğin arka yüzden kolayca ayırt edilir şekilde görülebilir ve duyulabilir halde olmasını sağlayın.

Prensip 2: Kullanışlı – Kullanıcı arayüzü bileşenleri ve navigasyon kullanışlı olmalıdır.

2.1 Klavyeden Erişilebilir: Sitedeki bütün fonksiyonları klavyeden erişilebilir yapın.

2.2 Yeterli Zaman: Kullanıcılara içeriği okumaları ve kullanmaları için yeterli zaman tanıyın

2.3 Krizler: İçeriği rahatsızlığı olan kullanıcılarda krizlere yol açacak şekilde düzenlemeyin. Sitenizde hiç bir şey bir saniye içinde 3 kereden fazla yanıp sönmesin.

2.4 Gezinilebilir: Kullanıcılara sitede gezinmeleri,içerik bulmaları ve şu an nerede olduklarını bilmeleri konusunda yardımcı olacak yollar sağlayın.

Prensip 3: Anlaşılabilir- Bilgi ve Kullanıcı arayüzü işlemleri anlaşılabilir olmalıdır.

3.1 Okunabilir : Metin içeriği okunabilir ve anlaşılabilir yapın.

3.2 Tahmin Edilebilir: Web sayfalarınızı tahmin edilebilir şekilde görünmesini ve çalışmasını sağlayın.

3.3 Veri Giriş Yardımı: Kullanıcıların hatadan kaçınmaları ve hatalarını düzeltmeleri konusunda yardımcı olun.

Prensip 4: Dirençli: İçerik yardımcı teknolojilerle birlikte geniş farklılıktaki kulanıcı araçları tarafından güvenli bir şekilde yorumlanabilecek kadar dirençli olmalıdır.

4.1 Uyumluluk : Şuanki ve gelecekteki yardımcı teknolojilerel birlikte kulanıcı araçlarına olan uyumluluğu maksimum hale getirin.

Sayfalarımızın ne kadar kullanılabilir olduğunu kullanıcı deneyimi yaşamadan belirlemek oldukça zor. Bu zorluğun üstesinden gelmek amacıyla kullanıcı ile test etmeden önce sayfanın genel kullanılabilirliğini ölçmek amaçlı kontrol listeleri oluşturulmakta.

Aşağıdaki kontrol listesi de aynı amaçla yapılmış olmakla birlikte göz önünde bulundurulacak bir noktayı belirtmekte fayda var.Bir site buradaki bütün maddelere uysa dahi hedef kitlesine doğru hitap edemediği için kullanışsız olabiliyor.

Aşağıdaki listenin pdf halini de indirip kendi sitenize puanlar vererek genel bir kullanılabirlik ölçümü yapabilirsiniz.

Navigasyon

Sitede şu an nerede bulunduğunuz çok açık.

Anasayfa’ya dönüş linkleri belirli.

Sitenin önemli bölümlerine anasayfadan ulaşım var.

Site haritası oluşturulmuş. (Geniş veya karmaşık siteler ise)

Kullanımı kolay bir arama bölümü mevcut.

Kullanıcı

Kullanıcılar istedikleri her işlemi iptal edebiliyorlar.

Her sayfada çıkış noktası çok belirli.

Sayfa boyutu 50kb’dan az.

Bütün tarayıcılar destekleniyor.

Sayfanın dili

Sayfanın dili basit

Birbiriyle alakalı içerik aynı menüde veya sayfada bulunuyor.

Önemli içerik daha ön planda.

Bağlantılar belirli – metnin içinde kaybolmuyor.

Terimler açıklanmış

Yardım dökümanları

Yardım dökümanları kolayca ulaşılabilecek bir yerde.

Sistem ve Geri bildirim

Kullanıcılar e-posta veya form ile geri bildirim iletebilirler.

Her sayfa en son güncellenme tarihini içeriyor.

Erişebilirlik

HTML kodlaması W3C geçerlilik testinden onay alıyor.

Her resimin alt etiketi ile açıklaması mevcut.

PDF dökümanlarının web versiyonları mevcut.

Linkler anlamlı – buraya tıklayın gibi ifadeler içermiyor-

Sayfa organizasyonu düzenli.

Script,Applet ve Plug-in’lerin alternatif içerikleri eklenmiş.

Frame içeren sayfalar da NOFRAMES alternatifi de mevcut.

Tutarlılık

Sayfada bir obje hep aynı ifadelerle anlatılıyor.

Linkler gidecekleri sayfaların başlıkları ile tutarlı.

Tarayıcı başlığı ile sayfa içeriği tutarlı.

Hata Mesajları

Hata mesajları görünür şekilde mevcut

Hata mesajlarının basit bir dili var.

Hata mesajlarından çıkış açık bir şekilde belirtilmiş.

Hata mesajları daha fazla yardım için gerekli iletişim bilgisi içeriyor.

Görsel ve Yapısal Açıklık

Site kullanıcını bakış açısıyla tasarlanmış

Site tasarımı ve hiyerarşisi belirli

Gereksiz animasyon kullanılmamış

Gereksiz bannerlar kullanılmamış

Ziyaret edilen bağlantılar linklerden farklı görünümde

Formlar

Formlarda zorunlu alanlar belirtilmiş

Formlarda yardım bölümü mevcut

Formlarda gereğinden fazla bilgi istenmemiş

Formlar hatalı doldurulduğunda ilk doldurulan bilgiler kaybolmuyor

Form hata mesajları olduça açık

Kaynak:http://web.mit.edu/is/usability/usability-guidelines.html