Kullanılabilirlik testleri hakkında anlaşılması gereken önemli noktalardan biri; kullancılara, işleve, ortama hatta akla gelebilecek pek çok etkene göre farklı sonuçlar elde edileceğidir. Test uzmanları ve sonucu yorumlayanlar ancak ‘öneri‘ ile konuya yaklaşabilir. İşte ‘Web formlarında sayfa yapısı‘ hakkında kesin değil bakışı ile birkaç öneri.

Skrol Bar vs Çoklu Sayfa

İçeriğin yüksek miktarda olduğu sayfalarda navigasyon için kesin bir çözüm yoktur. Araştırmalara göre bazı kullanıcılar, tek bir sayfada tüm bilgiyi görüp skrol yardımı ile hareket etmeyi seviyor. Bazıları ise sayfanın numaralandırılıp küçük parçalara bölünmesini istiyor ve hareketi bu küçük parçacıklar arasında yapıyor.

Elbette kararı etkileyen bazı noktalar var. Örneğin, kullanıcılar bilgiyi herhangi bir başka belgeden -pasaport gibi- girecek ise; belgedeki sıra ile gruplama yapmak ve bilgi girilecek alanları benzer şekilde yerleştirmek faydalı olacaktır.

Formun bölünme ihtimali de gene tasarımcıya bağlıdır. Ekranın alabileceğinden 2-3 kat fazla bilgi varsa, bölme fikri çok mantıklı olabilir. Eğer tasarımcı formu bölmeye karar verir ise sorması gereken en kritik soru; “Neye göre gruplandırma yapmalıyım?” olmalıdır.

Tasarımcı, neye göre böleceğine karar verdikten sonra formu nasıl sunacağına karar verebilir. Tab ya da birden çok sayfa muhtemel seçeneklerdir. Bu durumda dikkat edilmesi gereken şey de geçişlerin nasıl yapılacağıdır. İşlemi bu aşamasını tasarlarken göz önüne alınabilecek bazı tavsiyeler;

• Formdaki sorular, doğal bir akış oluşturuyor ise uyulmalı. Örneğin, bir alışveriş sitesinde, tüketici alacağı ürünü seçiyor, nereye teslim edileceğini belirliyor ve ardından ödemeyi yapıyor. Bu durumda 3 adımdan oluşan bir işlem adımı, formu 3′e bölmemize sebep oluyor.
• Sorular bir sürece göre değil de doğal gruplara göre mi ayrılıyor? Bir iş başvurusu formunda doğal olarak oluşabilecek 5 muhtemel başlığı düşünelim. İletişim bilgileri, iş geçmişi, eğitim geçmişi, referanslar ve niyet mektubu seçeneklerini düşünecek olursak; doğal olarak formu 5′e bölmemiz gerekecektir.
• Kullanıcıların tüm sorulara göz gezdirmesi gerekebilir mi? Bu durumlarda tüm sorularan inceleneceği bir ekrana link vermek, sorularn gözden geçirilmesine ve kullanıcının sürece hakim olmasına yardımcı olacaktır.

Formu bölmeye karar verirseniz, işlem sürecine işaret eden temsili bir gösterge koymanız önemli. Kullanıcı, işlemin ne kadarını bitirdiğinin ya da ne kadar daha bilgi girmesi gerektiğinin farkında olmak isteyecektir.

En önemli etmenlerden biri, “kullanıcı alışkanlığı” göz önüne alındığında, benzer servislerin takip edilmesi ve navigasyonda benzer çözümlerin üretilmesi de tavsiye ediliyor.

Bir formda “Gönder” butonu gördüğünüz zaman aklınıza ne gelir? UX Movement geçtiğimiz hafta yayınladığı makalede bu konuya eğilmiş.

Çoğunlukla bu butona tıkladığınız zaman bilgilerinizin sisteme aktarılacağını düşünürsünüz. “Gönder” butonu sistemin ne yaptığını gayet iyi bir şekilde açıklar ama kullanıcının ne yaptığını belirtmek konusunda oldukça yetersizdir.

Kullanıcılar form doldururken, bir göreve dahil olurlar. Aksiyon butonu, kulanıcıların bu butona tıkladıkları zaman ne olacağını tam olarak bilebilmeleri için görevin ne olduğunu açıkça göstermelidir.  Kullanıcının görevini betimleyen bir buton, formun sadece bu spesifik görev için tasarlanmış olduğuna işaret eder. Formunuz ne kadar görev odaklıysa, kullanıcıların formu doldurma oranı da o kadar artacaktır.

“Gönder” butonu içeren bir form, kullanıcıda formun spesifik bir görev için tasarlanmadığı hissini oluşturur. Ek olarak sitenizin pek de kulanıcı dostu olmadığı etkisini bırakırsınız çünkü çok da alışıldık olmayan teknik bir dil kullanmakta olduğunuzu görürler. Eğer kullanıcılarınız bir form doldururken bu tip duygulara kapılıyorsa, bu işlem sürecinde bir kaç kullanıcı kaybedeceğinizden şüphe duymamalısınız.

Form butonunuz kullanıcının gerçekleştirmeye çalıştığı görevi tam olarak açıklamalıdır.  Örneğin, eğer hesap almak üzere üyelik oluşturuyorlarsa, bir “Hesabı Oluştur” butonu, kullanıcıya bu butona tıkladığı zaman hesabının oluşturulacağı mesajını verecektir. Basit ve görev odaklıdır. Eğer buton “Gönder” butonu olsaydı, kimi kullanıcılarda tıkladıktan sonra ne olacağı konusunda şüpheler uyanabilirdi. Bu, tasarımcıların çok kolay bir şekilde önüne geçebilecekleri ve kullanıcının zihninde oluşabilecek belirsizliği rahatça engelleyebilecekleri bir süreçtir.

“Gönder” butonları eskisi kadar yaygın olmasa da, halen çeşitli formlarda karşımıza çıkıyor. İşin iyi tarafı, bu hatayı düzeltmenin oldukça basit oluşu. İlk bakışta çok da önemli bir mevzuymuş gibi görünmeyebilir, ama formlarınızı daha çok insanın doldurmaya başladığını gördüğünüzde, net ve görev odaklı bir aksiyon butonunun en iyi seçim olduğunu siz de göreceksiniz.

Bir web formunu nasıl tasarlayacağını tam olarak bilebilmek, gerçek bir mücadeledir. Formlar kullanıcının başladığı yolculukta çok önemli bir basamaktır. Formlarınızı etraflıca düşünerek ve özenle hazırlamadıysanız, onları bu yolculuklarından kolayca vazgeçirebilirsiniz.

Luke Wroblewski, form tasarlama konusunda dünyadaki sayılı uzmanlardan biri. Kendisinin “Form Tasarımında En Çok Sorulan Sorular” başlıklı röportajını aşağıda bulabilirsiniz;

Hacettepe Üniversitesi, Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü’nde araştırma görevlisi olan Zehra Taşkın‘ın “Alışveriş Siteleri Üyelik Formlarında Etkileşim Tasarımı: Idefix, Hepsiburada, Gittigidiyor Örneği” başlıklı bildirisi;

Alışveriş Siteleri Üyelik Formlarında Etkileşim Tasarımı: Idefix, Hepsiburada, Gittigidiyor Örneği