Kullanıcılar Ne İster?

Son bir yılda 150 kullanıcı ile 15′e yakın web sitesine kullanılabilirlik testi yapıp bu sorunun cevabını aradık. Bazen laboratuvarda kullanıcıların arayüzde nereye odaklandığını ölçmek için göz izleme cihazı ile bazen de elimizde bilgisayarla internet kafe’ye giderek test yaptık. Bu testlerde web sitelerinin fonksiyonlarına yönelik senaryoları kullanıcılar gerçekleştirmeye çalıştı. Beden-kitle endeksi’ni ölçmekten eve 4 kişilik pizza ısmarlamaya, gazetelerin resim galerilerini dolaşmaktan, kredi kartı web sayfalarında kampanya incelemeye varan, test edilen siteye özel senaryolar ile kullanıcıların sayfalarda karşılaştığı sorunları bulmaya çalıştık.

Kullanıcılar kullanım şekilleri ve istekleri ile bize arayüzden beklentileri konusunda çok şey öğretti. Kullanıcıların hepsini mutlu etmek imkansız olsa da bu testlerde ortaya çıkan ve çoğu kullanılabilirlik raporumuzda yer alan 6 istek kullanıcıların büyük bir çoğunluğu için geçerli.

1. Kolay üyelik

Kullanıcılar üyelik formunu doldurma konusunda oldukça sabırsızlar. Bu süreçte yaşanacak en ufak problem onların formu terk etmesi ile sonuçlanabiliyor. Kullanıcıyı kaybetmeden kolayca üye yapıp sitenin fonksiyonalitesini göstermek çok önemli durumda. Alışveriş sitelerini düşündüğümüzde kullanıcı üye olmaya çalışırken adres bilgisi de dahil olmak üzere oldukça fazla bilgi isteniyor. Kullanıcı daha alışveriş yapma kararı almamışken adres bilgisi almak yerine bu bilgiyi ilk alışverişinden önce alarak üyelik formundaki alan sayısı azaltılabilir. Benzer şekilde kullanıcı adı, ad ve e-posta bilgilerinin üçünün aynı anda alınması da üye olma süresini artıracağı gibi tamamlama oranının da azaltacaktır. Forma eklenen her bir alan form tamamlama oranında yaşanacak düşüşün garantisidir.

2. Sadece gerekli bilgi

IMDB’nin web sayfasında bir filmi incelediğimizde o filmin Türkiye’de vizyona giriş tarihini görürüz. Çünkü çoğu durumda diğer ülkelerde ne zaman vizyona girdiği veya gireceği bizi çok ilgilendirmez. Benzer şekilde çoğu kullanıcı sayfalarda sadece kendisini ilgilendiren bilgileri görmek ister. Örneğin semtlere farklı fiyatlandırma ile hizmet sunan bir web sayfasında kullanıcıya sadece adresinin bulunduğu semtle alakalı bilgiler gösterilmelidir.

Kullanıcıların web sayfalarını okumayıp sadece taradıkları gerçeğinden yola çıkarsak sayfaya ekstra eklenecek her bilgi, görünmesi gerekli olanın görünürlülüğünden çalacaktır. Kullanıcıya web sitesi içinde sadece onu ilgilendiren bilgilerden oluşan küçük bir dünya yaratılmalıdır.

3. Düşünmemek

Kullanıcı web sayfasında yanlış yaptığı her şeyi geri butonuna basarak telafi edebilir. Ayrıca bugüne kadar bir web sitesini kullanamadığı için ölümcül durumlarla karşılaşan bir insan olmadığından kullanıcılar web sitelerini kullanırken çok düşünmezler. Kullanıcıların kafasında ‘Logo’ya tıklarsam Anasayfa’ya giderim’, ‘Metin kutusunun yanında bir buton varsa burdan arama yaparım’ gibi düşünceler önceden mevcuttur.

Göz izleme çalışmaları ile de kullanıcıların arayüzde yerleşim olarak genel beklentileri gözlemlenebilir. Kullanıcılar site içi arama senaryolarında arama bölümünü sitenin sağ üst bölümünde aramaktalar. Bir diğer sonuç ise üyelik bilgilerine ulaşılacak bölümle alakalı. Kullanıcılara üye olun görevinden sonra üyelik bilgilerini değiştirin görevini verdiğimizde şu sonuç ile karşılaştık: Kullanıcılar kullanıcı adı ve şifre girişi yaptığı alanda üye girişinden sonra üyelik bilgilerini değiştireceği linklerin olmasını beklemekteler.

4. Açık hata mesajları ve aksiyon butonları

Kullanıcılar sık sık hata mesajları ile karşı karşıya kalırlar. Hatalar ve bu mesajlar can sıkıcıdır. Genellikle teknik bir dil ile yazıldığından kullanıcılar tarafından anlaşılmazlar. Hata sayfalarını örnek verirsek çoğu zaman kullanılan 404 rakamı kullanıcılar için hiçbir şey ifade etmemektedir. Bazı web sitelerinde görebileceğimiz ‘Tarayıcınızın çerez ayarlarını kontrol edin’ hatası da kullanıcılarda üç soru işareti uyandırır: 1. Tarayıcı ne? (Internet Explorer’ın bir tarayıcı olduğu çok az kullanıcı tarafından bilinir.) 2. Çerez ne? 3. Nereden kontrol ederim? Bu yüzden hata mesajları her türlü teknik ifadeden kaçınılarak hazırlanmalıdır.

Hata mesajlarının can sıkıcı olmasının bir diğer nedeni de kullanıya bu hatadan kurtulmaları için aksiyon şansı sunmamalarıdır. Kullanıcıya ilettiğiniz ‘Sepetinizde bir ürün varken başka bir mağazadan ürün ekleyemezsiniz.’ hata mesajı yanında ‘Sepeti Boşalt ve Ürünü Ekle’ aksiyon butonu ile gelmelidir. Bu tarz çıkış yolları sunmamak onlar için bu süreci çekilmez hale getirecektir.

5. Hız

Google’ın ışık hızına yakın bir süreç içinde sonuçları getiren yapısı sonrası kullanıcılar artık bütün arayüzlerin bu özelliği taşımasını bekliyor. 2009 yılında yapılan bir ‘İnsan Bilgisayar Etkileşimi’ çalışmasında kullanıcıların arayüzde en önem verdiği değişkenin %54.4 ile Hız olduğu ortaya çıktı. Bu çalışmada hız seçeneği özelleştirme, kişiselleştirme,asgari hafıza yükü, içerik yoğunluğu gibi diğer seçeneklerin toplamından daha fazla seçilmiş durumda.

6. Klavye Kullanımı

Özellikle resim galerilerinde resimler arasında klavyenin ok tuşları ile dolaşabilme özelliği Facebook sonrası kullanıcıların beklentisi haline gelmiş bulunmakta. Bunu bügüne kadar uygulayan büyük bir haber sitesi olmasa da kullanılabilirlik testlerinde kullanıcıların bu yönde bir isteği olduğu ortaya çıkıyor. Resim galerilerinin yanında formlarda da kullanıcıların Tab ile form alanları arasında sırayla dolaşabilmesi de kullanıcı beklentilerinin arasında.

Bu yazı Digitalage dergisinin Kasım 09 sayısında yayınlanmıştır.